Romski
Trendovi u državama liberalne demokratije, posebno u Evropi, pokazuju da su građani sve manje vezani za tradicionalne religije i religiozne procesije. Dvije osnovne forme “onih bez religijske pripadnosti”, su ateizam I agnosticizam. Procjene su da je veći broj agnostika, jer oni vjeruju u nešto (jednog Boga, moć zvijezda, planeta…) u odnosu na čestu varijantu ateizma koja sve objašnjava na osnovu naučnih, zemaljskih, prirodnih procesa i niza društvenih okolnosti.
Koliko je današnja Evropa sekularna, a koliko religiozna, zavisi prije svega od načina mjerenja. Podaci o broju ateista, agnostika i osoba bez religijske pripadnosti dolaze iz dvije glavne vrste izvora: zvaničnih popisa stanovništva i velikih međunarodnih socioloških anketa, poput istraživanja koje provode Pew Research Center, European Values Study i European Social Survey.
U zemljama bivše Jugoslavije religijska pripadnost i dalje je dominantna društvena kategorija, ali postoje značajne razlike. U Bosni i Hercegovini je, prema posljednjem zvaničnom popisu stanovništva iz 2013. godine, više od polovine stanovništva izjavilo da pripada islamu, dok pravoslavci i katolici zajedno čine gotovo još polovinu populacije. Istovremeno, manje od tri posto stanovnika izjasnilo se kao ateisti, agnostici ili osobe bez religijske pripadnosti, što BiH svrstava među najreligioznije zemlje Evrope. No, ovaj izuzetno mali broj tradicionalno nereligioznih osoba može se objasniti I činjenicom da sve tri većinske etničke vlasti u BiH “bezboštvo” smatraju nacionalnom izdajom, jer smatraju da udaljenje vjere I nacije ne može držati pokornim glasačku mašineriju. Takođe, vjeronauka u školama, koja je uvedena nakon rata u Bosni I Hercegovini, djeluje kao mehanizam rane socijalizacije jer djecu od najranije dobi uvodi u određeni religijski svjetonazor koji se predstavlja kao normativan i društveno poželjan. Kroz autoritet škole i nastavnika, religijski narativi dobijaju institucionalni legitimitet, što smanjuje prostor za kritičko preispitivanje i alternativna tumačenja. Na taj način vjeronauka ne prenosi samo znanje o religiji, nego aktivno oblikuje identitet učenika i doprinosi reprodukciji i „regrutaciji“ novih vjernika unutar postojećih konfesionalnih zajednica.
Po procjenama Katoličke crkve, iznesenih na jednom seminaru prilikom osnivanja Međureligijskog vijeća BiH prije više od 20 godina, u BiH ima čak 15 posto agnostika I ateista. Slični rezultati su bili I u raznim blic anketama koje su povremeno radile NVO organizacije I na manjem uzorku mediji. Zašto je onda manje od tri posto onih koji za sebe kažu da nisu vezani ni za jednu religiju? Vjeronauka je odgojila ili prevaspitala nove generacije? Djelimično tačno. No, važan razlog jer I prilagođavanje okolini. Nije lako na popisu pred roditeljima, pobožnim, ili onima koji drže do tradicije, reći da ste ateista. Jedno istraživanje koje je 2010. radio Media plan institut je potvrdilo da većinsko javno mnijenje, bez obzira koje je etnije ili vjere, ima gotovo identičan negativan odnos samo naspram dvije grupacije – homoseksualcima i ateistima.
Sličan obrazac prisutan je u Srbiji, Crnoj Gori i Sjevernoj Makedoniji, gdje većina stanovništva zadržava snažnu vezu s tradicionalnim religijama, dok je udio ateista i agnostika relativno nizak. Izuzetak u postjugoslovenskom prostoru predstavlja Slovenija, koja prema anketnim podacima EVS-a i ESS-a ima znatno veći broj građana koji se ne identificiraju s religijom, čime se približava zapadnoevropskom sekularnom modelu.
Na evropskom nivou, najviši udio ateista, agnostika i religijski neopredijeljenih bilježe Češka Republika, Švedska i Holandija. U tim državama više od polovine stanovništva u anketama navodi da nema religijsku pripadnost ili da ne vjeruje u Boga, što ih čini najsekularnijim društvima na kontinentu.
Prema istraživanju Eurobarometra o religioznosti u Evropskoj uniji iz 2019. godine, broj nereligioznih osoba u Uniji iznosi 27 odsto, od čega agnostici čine 17, a ateisti deset odsto.
Najveći broj nereligioznih ljudi je u Češkoj 56 odsto, zatim u Holandiji 52 i Švedskoj 50 odsto.
Kada je broj nereligioznih osoba u pitanju po državama, u Rumuniji je to jedan odsto, Kipru dva, Grčkoj tri, Malti četiri, Bugarskoj pet, Poljskoj šest, Irskoj i Litvaniji po devet odsto.
U Slovačkoj i Hrvatskoj oni čine po 11 odsto, Portugaliji 12, Italiji 14, Austriji 16, Sloveniji 18 odsto, Letoniji 19, Mađarskoj 20, Danskoj 22, Finskoj 24, Luksemburgu 26 odsto, Njemačkoj 30, Belgiji 31, Španiji 32, Ujedinjenom Kraljevstvu 37, Estoniji 38 i Francuskoj 40 odsto.
Kada je u pitanju religiozno stanovništvo, u Evropskoj uniji prednjači hrišćanstvo s procentom od 64. Katolici su najveća hrišćanska grupa i čine 41 odsto stanovništva u EU, dok pravoslavci čine deset, protestanti devet odsto, a ostale hrišćanske grupe čine četiri odsto, prenosi Klix.ba.
Muslimani čine tek dva odsto stanovništva EU.
Stručnjaci upozoravaju da se ovi podaci ne mogu tumačiti isključivo kao mjera lične religioznosti. U velikom dijelu Evrope, a posebno na Balkanu, religija često ima snažnu kulturnu, identitetsku i političku funkciju, zbog čega statistike o vjeri govore jednako o društvu i historiji koliko i o individualnim uvjerenjima.
